Erfgoeddepots

De verspreiding van de erfgoedbeheerders en erfgoedhouders in de provincie Antwerpen

Ter aanvulling van het wetenschappelijk depotonderzoek van de Universiteit Antwerpen en van de uitgave van de brochure 'In depot geven en nemen' zijn een tiental verspreidingskaarten aangemaakt.

Eind 2011 staat de teller op 915 erfgoedbeheerders en -houders. Een bewijs dat de provincie Antwerpen heel rijk is aan verenigingen, instellingen, organisaties of besturen met erfgoedcollecties: (museale)(kunst)objecten, archieven, erfgoedboeken of erfgoeddocumentatie. Hier vind je tevens een kaart van de Vlaamse erfgoedconvenants in de provincie Antwerpen.

Organisaties met erfgoed kun je in twee grote groepen opdelen: erfgoedbeheerders en erfgoedhouders, afhankelijk van hun missie en doelstellingen. Kaart 1 geeft een algemeen overzicht van erfgoedbeherende en –houdende organisaties op het grondgebied van de provincie Antwerpen, eind anno 2011.

Erfgoedbeheerders (kaart 2 tot 7)

Het beheer van erfgoed is voor deze organisaties een kerntaak:

• musea (kaart 3)

• archieven en documentatiecentra (kaart 4)

• erfgoedbibliotheken (kaart 5)

• archeologische organisaties (kaart 6)

• heemkringen en geschiedkundige en erfgoedverenigingen (kaart 7)

Toelichting

Het overgrote deel van erfgoedbeheerders draagt zorg voor hybride collecties. Vaak beheert men objecten, maar ook archieven of boekencollecties. Meestal hebben deze echter een kerncollectie. Die kerncollectie bepaalt tot welk soort erfgoedbeheerder de organisatie wordt gerekend.

De deelgroep van heemkringen en geschiedkundige of erfgoedverenigingen is divers van aard. Dit vereist een kleine nuancering. De meeste van deze organisaties beheren erfgoed (objecten, archieven, documentatie of kostbare boekencollecties). Slechts een klein aantal doet dit niet. Voor het eenvoudig gebruik van de kaarten is gekozen om deze deelgroep toch volledig bij erfgoedbeheerders onder te brengen.

Binnen de groep van erfgoedhouders zijn er professionele en niet-professionele organisaties. Dat onderscheid geeft enkel aan of ze al dan niet over bezoldigde medewerkers beschikken. Het zegt niets over de kwaliteit van de werking.

Erfgoedhouders (kaart 8 tot 10)

Deze organisaties bezitten erfgoed, maar het beheer daarvan is geen kerntaak:

• kerkfabrieken (kaart 9)

• schuttersgilden (kaart 10)

• OCMW's

• gemeentelijke collecties (die niet ondergebracht zijn in een museum, archief of erfgoedbibliotheek)

Toelichting

Het onderzoek beperkt zich tot deze vier deelgroepen van erfgoedhouders. Van de OCMW’s en gemeenten zijn geen verspreidingskaarten gemaakt omdat het aantal gelijk valt met het aantal gemeenten in de provincie (= 70).

In de toekomst zullen mogelijk ook andere erfgoedhouders onderzocht worden: muziek- en sportverenigingen, geneeskundige en zorgorganisaties, toneel- en dansgezelschappen, scholen en onderwijsinstellingen, ...

Vlaamse erfgoedconvenants in de provincie Antwerpen (kaart 11)

De Vlaamse overheid heeft vijf erfgoedconvenants afgesloten met steden en gemeenten in de provincie Antwerpen:

• Erfgoedforum MAS - Museum aan de stroom: Antwerpen

• Erfgoedcel Mechelen: Mechelen

• Erfgoedcel Kempens Karakter: gemeentelijk samenwerkingsverband Berlaar, Grobbendonk; Herentals, Lille, Meerhout, Nijlen, Vorselaar

• Erfgoedcel K.erf: gemeentelijk samenwerkingsverband Balen, Dessel, Geel, Laakdal, Meerhout, Mol, Retie

• Erfgoedcel Noorderkempen: gemeentelijk samenwerkingsverband Beerse, Kasterlee, Oud-Turnhout, Turnhout, Vosselaar

In depot geven en nemen. Erfgoeddepots in de provincie Antwerpen ontleed

Als erfgoedbeheerder of erfgoedhouder ken je de gebreken van je eigen erfgoeddepot. Maar hoe is het elders in de provincie Antwerpen gesteld? Is er kans op verbetering? En kan de provincie een rol van betekenis spelen om kwaliteit, organisatie en werking van de erfgoeddepots op te krikken?

In 2011 vraagt de provincie Antwerpen aan het departement Management (Cultuurmanagement) van de Universiteit Antwerpen een onderzoek uit te voeren naar de werking en infrastructuur van erfgoeddepots op haar grondgebied. Nu ligt het lijvig rapport voor:

Depotnoden en –behoeften van erfgoedbeheerders en –houders in de provincie Antwerpen: Kwantitatieve en kwalitatieve veldanalyse als voorbereidend onderzoek voor een regionaal depotbeleid, 29 februari 2012 (286 p. + vragenlijsten als bijlage), Universiteit Antwerpen, Faculteit toegepaste Economische Wetenschappen, Departement Management (Cultuurmanagement).

Het volledige rapport kun je nu downloaden.

Uit het lijvige wetenschappelijk eindrapport is een bondige en toegankelijke samenvatting gedestilleerd met de belangrijkste bevindingen. De inzet: het realiseren door de provincie Antwerpen van een regionale regierol in het erfgoeddepotbeleid.

De digitale versie van de brochure kun je hier downloaden.

Erfgoeddepots, uit het oog, in het hart. Aanbevelingen bij het bouwen, verbouwen en inrichten

Wat is een erfgoeddepot? Wat komt er allemaal kijken bij de bouw of verbouwing van een depot? Wat is een geschikte locatie? Welke ruimtes en functies moet het depotgebouw huisvesten? Welke algemene principes voor inrichting en meubilair gelden voor de inrichting van de depotruimten? Hoe pak je de exploitatie van het depot aan? Wat zijn de noodzakelijke ingrediënten voor een efficiënte werking?

Zoals je kunt merken, komt er heel wat kijken bij een erfgoeddepot!

Om jou als beheerder van erfgoed of beleidsverantwoordelijke en -voorbereider wegwijs te maken in een kwalitatief depot- en erfgoedbeheer, is er nu een praktische handleiding 'Erfgoeddepots, uit het oog, in het hart. Aanbevelingen bij het bouwen, verbouwen en inrichten'.

Deze publicatie is een initiatief van de Vlaamse provincies, de Vlaamse Gemeenschapscommissie Brussel (VGC) en het erfgoedsteunpunt Faro.

De publicatie is in druk niet meer verkrijgbaar, maar je kunt ze gratis downloaden.