Tentoonstelling

Gedurende bijna vier eeuwen was het kasteel van Hingene de favoriete zomerresidentie van de adellijke familie d’Ursel. Elke zomer, van mei tot oktober, trok de hertog met familie en bedienden naar zijn schitterende buitenverblijf. Deze overzichtstentoonstelling, die loopt van 22 april tot 8 juli 2012, vertelt voor het eerst het hele verhaal van het kasteel en zijn bewoners: de grote gebeurtenissen uit de geschiedenis, maar net zo goed de ‘petite histoire’ van alledag.
 

Kasteel d’Ursel

In het centrum van Hingene, op het platteland tussen Antwerpen, Brussel en Gent, ligt het kasteeldomein d’Ursel. Het is genoemd naar de gelijknamige familie en dat is geen toeval. Meer dan driehonderdvijftig jaar – of twaalf generaties – was het domein in het bezit van dezelfde hoogadellijke familie. Maar zowel het kasteel als de familie waren van veel bescheidener komaf.
 

Een bewogen bouwgeschiedenis

Halverwege de zestiende eeuw was het hof van Hingene niet meer dan het omwalde, stenen huis van een plaatselijke ambtenaar. Gespreid over meer dan tweehonderd jaar transformeerden verschillende bouwfasen het eenvoudige woonhuis in een elegant paleis. Archeologisch materiaal, kaarten en plannen en digitale reconstructies onthullen de geheimen van de bouwgeschiedenis.
 

Een machtige familie

Maar ook de graven en hertogen d’Ursel ondergingen een spectaculaire metamorfose. Hun voorouders waren eenvoudige burgers uit een klein Duits stadje, die furore maakten als handelaars en bankiers in Antwerpen. Later dienden ze koningen en keizers als ambtenaren en militairen. Ze werden verheven in de adelstand en dankzij een uitgekiende huwelijkspolitiek beklommen ze de adellijke ladder. Op het einde van het ancien régime was de familie d’Ursel een van de belangrijkste families in de Zuidelijke Nederlanden.
 

Leven in het kasteel

Het kasteel van Hingene was eeuwenlang de belangrijkste plattelandsresidentie van de graven en hertogen d’Ursel. Je maakt er kennis met de opeenvolgende bewoners: de hoge heren en dames, maar ook hun gasten en hun bedienden. Intieme getuigenissen uit vervlogen tijden worden gecombineerd met portretten, voorwerpen en documenten die voor het eerst sinds lang terugkeren naar waar ze vandaan kwamen. Talrijke leden van de familie d’Ursel verleenden hun medewerking en gaven stukken uit hun privéverzameling in bruikleen.

 

Een uniek decor

De tentoonstelling start op de eerste verdieping en leidt je door de voormalige slaapkamers van adellijke bewoners. Via de diensttrap kom je terecht op de pas gerestaureerde tweede verdieping, waar vroeger het personeel en de adellijke kinderen onderdak vonden. Overal ontdek je Chinese interieurdecoratie, die zo karakteristiek is voor Hingene. Voor de gelegenheid tonen we in de grote salon ook enkele rollen roze Chinees papierbehang. Ze werden nooit opgehangen, waardoor de oorspronkelijke kleuren schitterend bewaard bleven.

Het park en de oude kerk

Het verhaal van de hertogen d’Ursel beperkt zich niet tot het kasteel. Een wandelbrochure gidst je door de omliggende tuinen, het park en het parkbos. Langs de private toegang van de adellijke bewoners betreed je ook de oude kerk, die uitzonderlijk wordt opengesteld. Via het grootse grafmonument van de familie passeer je ten slotte het recent gerestaureerde poortgebouw, meteen het oudst bewaarde gebouw op het domein.

 

Het paviljoen De Notelaer

Op ongeveer anderhalve kilometer van het kasteel ligt het paviljoen De Notelaer. Het werd tussen 1792 en 1797 gebouwd op de oever van de Schelde, tussen de monding van de Durme en de Rupel.

‘… Ik zie dat u enigszins verrast bent? Zoals zo velen had u achter de gevels van het paviljoen niet deze pracht en praal verwacht? En dan het uitzicht op de Schelde … Magnifique. U bent nu in le salon rond, het ronde salon. Dankzij de spiegels kan u van op gelijk welk punt in het salon de Schelde zien. Remarquable, n’est-ce pas? …’

Zo verwelkomt hertogin Flore d’Arenberg (met de stem van Leah Thys) de bezoekers van het paviljoen De Notelaer, op ongeveer anderhalve kilometer van het kasteel. Maar zij is niet de enige. Haar verhaal wordt aangevuld door veerman Pieter Van Houwenhove (met de stem van Filip Peeters).

‘… De ruimte achteraan was de wijnkelder, niet die van mij natuurlijk, nee nee, dat was de kelder van den duc. Al moet ik zeggen dat ik wel eens dienstmeiden betrapt heb die stiekem de restjes in flessen aan het uitdrinken waren, haha, en schrikken dat die deden …’

Een veerman en een hertogin, samen in De Notelaer? Jazeker, het paviljoen werd gebouwd aen den Notelaer, waar een veerman al eeuwenlang een overzetdienst verzorgde en een herberg uitbaatte. Deze oude functies werden geïntegreerd in het nieuwe paviljoen, naar een ontwerp van een van de beste Franse architecten, Charles De Wailly. Zo werd De Notelaer een hertogelijke ontvangstruimte, maar tegelijk ook veermanswoning en herberg.

Tijdens deze audiotour vertellen de hertogin en de veerman hun verhaal en begeleiden ze je op ontdekkingstocht door het paviljoen en zijn omgeving.

Publicatie

Naar aanleiding van de tentoonstelling publiceert Davidsfonds Uitgeverij ook een boek. In bijna vierhonderd bladzijden vertellen Joke Bungeneers en Koen De Vlieger-De Wilde het verhaal van het kasteel en zijn bewoners. Het is de eerste keer dat alle onderzoeksresultaten worden samengebracht in een rijk geïllustreerd standaardwerk.

Joke Bungeneers is consulent archeologie en monumentenzorg bij de dienst Erfgoed van de provincie Antwerpen. Zij is al meer dan vijftien jaar betrokken bij de restauratie en herbestemming van het kasteel.

Koen De Vlieger-De Wilde is historicus, gespecialiseerd in de levensstijl van de adel. Sinds 2004 is hij beheerder van het kasteel d’Ursel.

Joke Bungeneers en Koen De Vlieger-De Wilde, Zomers in Hingene. Het kasteel d’Ursel en zijn bewoners (Leuven, 2012), gebonden met stofwikkel, 376 blz., € 49,95.

Praktische informatie tentoonstelling

Elke zondag van 22 april tot 8 juli 2012, van 13 tot 18 uur

Toegang: 5 euro (kasteel) + 3 euro (De Notelaer, inclusief audiogids), gratis voor kinderen tot 12 jaar. Het park en de oude kerk zijn gratis toegankelijk. De Notelaer is ook geopend op weekdagen (behalve vrijdag).

Groepsarrangementen

Elke weekdag en zaterdag van 22 april tot en met 8 juli, 10 tot 18 uur

Enkel na reservatie. Als groep kun je de tentoonstelling zowel met als zonder een gids bezoeken. Bij aankomst of na afloop trakteren we graag met koffie en taart in de kelders van het kasteel of in het paviljoen De Notelaer.

Toegang kasteel: 5 euro p.p.
Toegang De Notelaer: 3 euro p.p.
Gids kasteel: 50 euro per groep (maximaal 15 personen)
Gids De Notelaer: 50 euro per groep (maximaal 15 personen)
Koffie en taart: 5 euro p.p.