Publicaties

Zomers in Hingene: het kasteel d'Ursel en zijn bewoners

In Hingene, op het platteland tussen Antwerpen, Brussel en Gent, staat het elegante kasteel d’Ursel.  Bijna vier eeuwen lang was het de favoriete zomerresidentie van de adellijke familie d’Ursel, een familie van bankiers en handelaars die opklom tot een van de belangrijkste geslachten van de Nederlanden. In bijna driehonderd bladzijden vertellen Joke Bungeneers en Koen De Vlieger-De Wilde het verhaal van het kasteel en zijn bewoners.

Lees over de bewogen bouwgeschiedenis, de unieke Chinese interieurdecoratie en de tuinen die het kasteel omringen. Maak kennis met de opeenvolgende bewoners: de hoge dames en heren, maar ook de gasten en de bedienden. Hun persoonlijke getuigenissen wekken het fascinerende verhaal van het kasteel opnieuw tot leven. De vele foto’s, plannen en portretten uit de privéverzameling van de familie d’Ursel maken je ontdekkingstocht door het kasteel compleet.

Joke Bungeneers is consulent archeologie en monumentenzorg bij de dienst Erfgoed van de provincie Antwerpen. Ze is al meer dan vijftien jaar betrokken bij de restauratie en herbestemming van het kasteel. Koen De Vlieger-De Wilde is historicus, gespecialiseerd in de levensstijl van de adel. Sinds 2004 is hij beheerder van het kasteel d’Ursel.

Het boek 'Zomers in Hingene: het kasteel d’Ursel en zijn bewoners’ is een publicatie van de Davidsfonds Uitgeverij, kost 49,95 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11) of in de boekhandel.

Voor hertog en veerman. Het paviljoen De Notelaer in Hingene, 2010

De voorbije jaren boog een groot aantal specialisten zich over het ontstaan en de evolutie van het paviljoen De Notelaer en zijn omgeving. Hun onderzoeksresultaten werden gebundeld in 'Een belvedère aan de Schelde. Paviljoen De Notelaer in Hingene (1792–1797)', door het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) gepubliceerd als aflevering 5 van de Relicta Monografieën.

Koen De Vlieger, beheerder van kasteel d'Ursel, vatte deze omvangrijke wetenschappelijke publicatie samen tot een publieksboek: 'Voor hertog en veerman. Het paviljoen De Notelaer in Hingene'.

Niet alleen bij de Hingenaars maar ook bij het brede publiek is De Notelaer een bekende en geliefde ontmoetingsplek waar het heerlijk genieten is bij een drankje of koffie met notentaart. Dit gebouw maakt deel uit van een collectief geheugen, waarin landschap, gebouw en interieur organisch in elkaar overvloeien. Maar wie weet dat dit paviljoen werd ontworpen door de internationaal vermaarde Franse hofarchitect Charles De Wailly? Of dat het werd genoemd naar een specifieke notenboom die daar op de dijk stond? Dat het gebouw oorspronkelijk dienstdeed als hertogelijke ontvangstruimte, als woning voor de veerman en als herberg?

Het boek 'Voor hertog en veerman. Het paviljoen De Notelaer in Hingene' kost 10 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11) of in De Notelaer (03 889 69 20). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten).

Bestelformulier voor historische publicaties

Paul Contryn e.a., Bedverhalen in het kasteel (tentoonstellingsbrochure), Antwerpen, 2008

In Vlaanderen heeft de kunst van het poppenspel een lange, rijke en verscheiden traditie. De tentoonstelling ‘Bedverhalen in het kasteel’ presenteerde een fraaie staalkaart, met hedendaagse figurentheatercollecties, maar ook collecties van gezelschappen uit een ver (en minder ver) verleden.

De tentoonstellingsbrochure, voorzien van prachtige foto’s van fotograaf Rudy Gadeyne, is net als de tentoonstelling een smaakmaker van het poppen- en figurentheater van vandaag en vroeger. De verrassende veelzijdigheid van het medium komt er duidelijk naar voren. Naast de bruiklenen van Theater De Spiegel, Figurentheater DE MAAN, Theater Froe Froe, Theater Taptoe en Ultima Thule ontdek je er de schatten van Koninklijk Poppentheater Toone en vele andere gezelschappen en privécollecties. De afgebeelde poppen en figuren spreken tot de verbeelding. Het zijn herkenbare figuren of zelfs iconen. Denken we maar aan de alom bekende eekhoorn Kraakje Pluimstaart waarmee Tante Terry in de jaren 60 vele kinderharten veroverde voor het slapengaan.

De brochure werd samengesteld ter gelegenheid van de tentoonstelling ‘Bedverhalen in het kasteel’ (16 mei tot 29 juni 2008), die werd georganiseerd in samenwerking met Het Firmament vzw, het huis voor figuren-, poppen- en objectentheater in Vlaanderen.

‘Bedverhalen in het kasteel’ kost 5 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten).

Bestelformulier voor historische publicaties

Op maat van de hertog. De bouw van een nieuwe kerk voor Hingene (1872-1906). (Historische publicaties nr. 3), Antwerpen, 2006

In 1872 was iedereen het erover eens: de oude Sint-Stefanuskerk was te klein geworden. Maar over het nieuwe ontwerp, de keuze van de bouwmeester en wie dat alles zou betalen heerste er grote verdeeldheid. Pas in 1894 tekende architect Joseph Caluwaers een nieuw ontwerp in neogotische stijl, met behoud van de oude toren, het koor, de kruisbeuk en de privékapel van de familie d’Ursel. 

In deze publicatie vertellen vijf specialisten de bewogen bouwgeschiedenis van de Sint-Stefanuskerk in Hingene, een landelijke parochie onder de vleugels van de hertog d’Ursel. Aan de hand van de archieven reconstrueert bouwhistorica Linda Van Langendonck de opeenvolgende verbouwingen van de oude kerk. Ze neemt ook de bespreking van de nieuwe kerk voor haar rekening, met veel aandacht voor de gebruikte materialen, de vordering van de werken en het uiteindelijke uitzicht van het gebouw.

Lokaal historicus Benny Croket schetst een beeld van de Sint-Stefanusparochie op het einde van de negentiende eeuw, van de vele discussies die vooraf gingen aan de bouw van de kerk en van de feestelijke wijding door kardinaal Mercier.

Het interieur, de kunstvoorwerpen en de cultusobjecten van de kerk worden behandeld door kunsthistoricus Marc Mees.

Graaf Baudouin d’Ursel schreef een portret van Joseph d’Ursel en Antonine de Mun, het hertogelijk paar dat zich met veel toewijding heeft ingezet voor de nieuwe kerk.

De laatste bijdrage, door de huidige pastoor Patrick Maervoet, gaat over de twintigste-eeuwse geschiedenis van de Sint-Stefanuskerk.

Het boek 'De bouw van een nieuwe kerk voor Hingene' kost 10 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten). 

Bestelformulier voor historische publicaties

Elke Verhoeven, Hingene en den duc. Mondelinge geschiedenis in het kasteel (Historische publicaties nr. 1), Antwerpen, 2005

Gedurende meer dan 350 jaar was het kasteel van Hingene het favoriete buitenverblijf van de adellijke familie d’Ursel: zomer na zomer trok de hertog met zijn gevolg naar het platteland en leefde hij letterlijk midden in het dorp. Toen de familie d’Ursel in 1973 haar kasteel en domein verkocht, kwam er opeens een einde aan deze eeuwenlange band met de Hingenaars. Toch bleven de herinneringen aan den duc en aan hoe het vroeger ging verder leven. 

Hoe beleefden gewone Hingenaars de jaarlijkse komst van de hertog? Waren het park en het kasteel gemakkelijk toegankelijk? Wie heeft het nog aan de stok gehad met de boswachter? Gingen de dorpelingen in de jaren 1950 nog koken in het kasteel of werken in de tuin? Hoe verliepen de huwelijken en doopfeesten van de d’Ursels? En de processies? Wie heeft juffrouw Jeanne, de legendarische rentmeesteres, nog gekend? Konden de Hingenaars rekenen op de hertog als ze in de problemen zaten? Was hij geliefd? Of gevreesd? Hoe gingen de adellijke kinderen om met de dorpsjeugd? Wie ging als drijver de bossen in voor de klopjacht? En wie stroopte voor eigen rekening?

De antwoorden op deze vragen kwamen van de hoofdrolspelers zelf. Meer dan vijftig Hingenaars werkten mee aan dit boek en vertelden hun herinneringen aan den duc, het domein en het kasteel d’Ursel in vroeger tijden…

Het boek 'Hingene en den duc' kost 10 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten). 

Bestelformulier voor historische publicaties

Bob Daems & Baudouin d’Ursel, Tussen salon en strijdtoneel. De militaire carrières van de hertogen d'Ursel. (Historische publicaties nr. 2), Antwerpen, 2005

Conrard-Albert (1665-1738), Charles (1717-1775) en Wolfgang-Guillaume (1750-1804) dienden als kolonel, generaal en veldmaarschalk in het leger van de Habsburgers. Aan het hoofd van hun troepen bevrijdden deze hertogen d’Ursel Boedapest van de Turken en belegerden ze de Moren in Noord-Afrika, vochten ze tegen de Fransen in Italië en leidden ze veldtochten in Bohemen. Maar ze vochten evengoed in eigen land en speelden zelfs een vooraanstaande rol in de Brabantse Omwenteling.

Dit boek belicht de militaire carrières en de wapenfeiten van de eerste drie hertogen d’Ursel. Hun loopbanen omspannen zowat honderd jaar, ongeveer van 1690 tot 1790. Op die manier wordt het persoonlijke verhaal van drie generaties d’Ursel een perfecte leidraad door de militaire geschiedenis van de achttiende eeuw.

Het boek 'Tussen salon en strijdtoneel' kost 10 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten). 

Bestelformulier voor historische publicaties

Katrien Hebbelinck, De tuinen van Hingene tussen Schelde, Rupel en Vliet, Antwerpen, 2004, 64 blz. (ISBN 90 7609 960 X)

In deze Erfgoedgids bespreekt Katrien Hebbelinck het domein d'Ursel. Gedurende vele eeuwen heeft vrijwel elke generatie van deze familie het kasteel en het park aan de heersende wooncultuur en mode aangepast, telkens bijgestaan door internationaal gerenommeerde ontwerpers zoals Jean Beaucire, Giovanni Servandoni of Eduard Keilig.

Het boek illustreert, aan de hand van waardevolle en veelal onuitgegeven documenten, hoe dit domein evolueerde. De auteur schetst op een boeiende manier de ontwikkeling van een laat-middeleeuws stenen huis over een bak- en zandstenen buitengoed met Vlaamse renaissancetuin tot een door water omringd kasteel in een baroktuin. Nadien kreeg het domein een monumentaal en classicistisch uitzicht en groeide het uit tot het landschappelijk waardevolle park van vandaag.

De Erfgoedgidsen zijn een uitgave van de dienst cultureel erfgoed en Openbaar Kunstbezit in Vlaanderen (OKV).

Het boek 'De tuinen van Hingene tussen Schelde, Rupel en Vliet' kost 10 euro en is te koop in het kasteel (03 820 60 11). Je kunt het ook bestellen via onderstaand formulier (plus 1,60 euro verzendingskosten). 

Bestelformulier voor historische publicaties

Linda Van Langendonck, Het kasteel en het dorp. Honderd jaar herinneringen, Antwerpen, 2004, 44 blz. (ISBN 90 6625 054 2)

Naar aanleiding van de Erfgoeddag 2004, met als thema 't Zit in de familie, wierp Linda Van Langendonck een blik op het dienstpersoneel van de familie d'Ursel en op de relaties tussen het kasteel en het dorp. Ze voerde gesprekken met de laatste bedienden en hun nabestaanden en onderzocht allerlei onuitgegeven en uitgegeven bronnen.

Het onderzoek toont de sociale verhoudingen tussen de adel en haar personeel en maakt de impact van het kasteel op het dorp duidelijk. Het is ontroerend om te zien hoe bedienden hun lot verbonden aan dat van hun meesters en hen overal volgden. En zo komt het dat in een Klein-Brabants dorp aan de Schelde een Engelse gouvernante haar laatste rustplaats vond, dat een Henegouwse maître d'hôtel trouwde met een Beierse kamenierster en dat een Waalse femme de chambre precies daar haar grote liefde vond. Maar zo komt het ook dat een Vlaamse plattelandsjongen aan het hof van de laatste Russische tsaar in Sint-Petersburg een kostbaar geschenk kreeg…

'Het kasteel en het dorp' is sinds november 2005 uitverkocht. Je kunt deze publicatie gratis downloaden in elektronische versie.

Joke Bungeneers, Rosemie Cheroutre & Geert Wisse, De Oriënt in Hingene. Gerestaureerde Chinese behangsels, deur- en schouwstukken uit het kasteel d'Ursel, Antwerpen, 2002, 22 blz.

In deze allereerste publicatie van het kasteel d'Ursel behandelt een team van specialisten de Chinese behangsels, deur- en schouwstukken die op de gelijkvloerse verdieping bewaard bleven. In afwachting van de definitieve terugplaatsing werd deze oriëntaalse pracht - waarvan ook op de andere verdiepingen nog mooie staaltjes te vinden zijn - tijdelijk tentoongesteld in het jachtpaviljoen De Notelaer.

Na een bespreking van de historische context door Geert Wisse en Joke Bungeneers, vertelt Rosemie Cheroutre het verhaal van de restauratie, gevolgd door een geïllustreerd overzicht van de bewaarde deur- en schouwstukken.

'De Oriënt in Hingene' is sedert april 2007 uitverkocht. Je kunt deze publicatie gratis downloaden in elektronische versie.