Erfgoedgids 13: Koude oorlog in de Kempen

Koude oorlog in de Kempen. Operatie Gondola en de Britse basis in de provincie Antwerpen

De Britse basis

Deze dertiende erfgoedgids brengt een vergeten stukje oorlogsgeschiedenis opnieuw tot leven. Diep in de Kempen, verscholen in de dichte bossen, lag decennialang een Britse basis, een relict van een nog recent conflict: de Koude Oorlog. De basis diende om het Britse Rijnleger in geval van nood snel en efficiënt te kunnen bevoorraden. Ze ontstond op papier op 12 november 1952 in het zogenaamde Gondola-akkoord. Volgens die overeenkomst zouden er negentien opslagplaatsen komen, vier kampen voor manschappen en twee woonwijken in Lier en Herentals.

De gids gaat dieper in op het waarom van het akkoord, hoe moeizaam de eerste onteigeningen verliepen en de verrassend snelle uitbouw van de kampen, de transport- en communicatiewegen.

Maar de erfgoedgids heeft ook aandacht voor het dagelijkse leven en werken in de Britse basis. Op het hoogtepunt van de basis werkten er niet minder dan 4000 Belgische werknemers. Verschillende betrokkenen getuigen in de publicatie over de levensomstandigheden en het reilen en zeilen in de streng beveiligde basis.

Kort na de beslissing tot sluiting van de Britse basis in 1992 kwam ook de vraag naar herbestemming. Van meet af aan was het duidelijk dat de Britse kampen ongekende troeven hadden met hun ligging en hun natuurlijke rijkdom. Vergeet ook niet dat, niettegenstaande hun recente en korte geschiedenis, deze kampen echte 'lieux de mémoire' zijn, doordrongen van een van de meest ingrijpende periodes van de tweede helft van de twintigste eeuw. Deze plekken zijn het levende bewijs dat men onder 'erfgoed' niet altijd monumentale bouwwerken of onschatbare kunstwerken moet begrijpen.

Deze erfgoedgids tracht, als eerste en uiterst beperkte aanzet, de ontstaansgeschiedenis van 'Operatie Gondola' op papier te zetten. Hoewel al geschiedenis, speelt dit recente verleden ons toch parten. Door het speciale karakter van 'Operatie Gondola' blijven veel archieven nog steeds gesloten voor onderzoekers. De domeinen worden stilaan meer toegankelijk. Hier en daar gaan de militaire hekken open en kan men een blik opvangen van wat 50 jaar lang verborgen bleef. Door deze erfgoedgids, rijkelijk geïllustreerd met prachtige foto’s van Stefan Dewickere, wordt dit verleden vastgelegd en voor een ruim publiek ontsloten.

Deze publicatie verschijnt naar aanleiding van de Open Monumentendag 2011, met als thema 'Conflict'.

Het boek bevat 80 pagina’s en ongeveer 80 afbeeldingen. ISBN 9789076099903. 

Het is verkrijgbaar bij het provinciebestuur Antwerpen, Openbaar Kunstbezit Vlaanderen, Kamp A (Emblem) en Kamp C (Westerlo) of in de boekhandel.

Andere titels uit de reeks Erfgoedgidsen

De reeks Erfgoedgidsen is een initiatief van de dienst Erfgoed van het provinciebestuur Antwerpen, in samenwerking met Openbaar Kunstbezit in Vlaanderen.

Je kunt ook nog de volgende gidsen bestellen: 

• Van klei tot kerk. Baksteengotiek in de Kempen 
• De tuinen van Hingene. Tussen Schelde, Rupel en Vliet 
• Kijkparadijzen voor het volk. Panorama's en diorama's in Antwerpen
• Van sprookjestuin tot modelstad. Antwerpen 1930 en de tentoonstellingswijk
• Een gordel van beton. De Antwerpse pantserforten  
• Wie zaait zal maaien. Antverpia en Sint-Mariaburg
• Schoonheid uit klei en cement. Vloer- en wandtegels in de provincie Antwerpen
• Het Atoomdorp Mol. Bouwen voor het kerntijdperk
• Op de voortgang der Abtdy van Roosendael. Acht eeuwen gastvrijheid aan de Nete
• Tussen Antwerpen en Heide. Joods cultuurleven in een bewogen tijd (1880-1944)
• Klompen en klonen, blokken en holen. Klompenambacht in de Kempen
• Een kostschool met klasse. Het Ursulineninstituut in Onze-Lieve-Vrouw-Waver, centrum van katholieke moderniteit

Bestellen en informatie

De Erfgoedgidsen kosten tien euro (plus verzendingskosten) en zijn verkrijgbaar bij het Cultuurloket van het provinciebestuur Antwerpen, Koningin Elisabethlei 22 in 2018 Antwerpen. Neem hiervoor contact op met het cultuurloket op het telefoonummer 03 240 66 30, via mail cultuurloket@admin.provant.be of bestel via onderstaand formulier.

bestelformulier publicaties erfgoed

ga terug naar: Publicaties