Ruimte besparen met een goed ontwerp

Stad versus platteland

Vlaanderen kende lange tijd een stadsvlucht. Iedereen wilde in de rust van het platteland wonen. Vandaag lijkt die evolutie gekeerd. Het wonen in de stad is weer in. 

Duurzaam bouwen kan perfect in de stad. Niet alleen omdat je er bebouwde ruimte 'recycleert', maar ook omdat je er bijna automatisch in een energiezuinige rijwoning terecht komt. 

Bovendien eist het wonen in de stad geen bijkomende schaarse 'groene ruimte' op. Het bewust in de stad gaan wonen betekent ook snel toegang hebben tot het commerciële centrum, waardoor deze te voet of per fiets vlot bereikbaar zijn. Bovendien wordt de stad beter bediend wat betreft openbaar vervoer. Ook deze ecologische aspecten spelen een rol. Duurzaam bouwen en mobiliteit gaan hand in hand. 

Rijwoning versus open bebouwing

Elke woning verliest warmte en energie via de buitenwanden. Een goede isolatie kan hier uiteraard soelaas brengen. Het beperken van het aantal buitenwanden is nog efficiënter. Je kiest dus best voor weinig buitenmuren en een kleine dakoppervlakte. Zo is het logisch dat een appartement met alleen een voor- en achtergevel op energievlak beter scoort dan een rijwoning waar het dak een bijkomend verliesoppervlak is. Een halfopen of open woning heeft bijkomend nog één of twee verliesoppervlaktes. 

Compactheid is de verhouding tussen de buitenoppervlakte en de inhoud van een gebouw.  Een lang smal bungalowtype en een patiowoning hebben een minder goede compactheid dan een kubusvormige woning met meerdere verdiepingen.

Nieuwbouw versus renovatie

Door een oude woning te 'recycleren', wordt er geen vrije ruimte opgeofferd en voorkom je dat een woning verder in verval treedt en afgebroken moet worden. Bovendien zijn er voor een renovatie veel minder materialen nodig dan voor een nieuwbouwwoning. Anderzijds kun je in een nieuwe woning gemakkelijker de principes van duurzaam bouwen toepassen, zoals bijvoorbeeld een goede isolatie of een dubbel watercircuit. Het is dus een kwestie van wikken en wegen en beoordelen van de concrete situatie.

Duurzaam bouwen start bij ontwerp

Zowel architect als bouwheer moeten vanaf het prille begin overtuigd en gemotiveerd zijn om samen een zo duurzaam mogelijke woning te realiseren. Het spreekt voor zich dat de vakkennis van de architect daarom van cruciaal belang is. Ook de bouwheer moet weten waar hij naartoe wil en moet zich een aantal pertinente vragen stellen. 

Oriëntatie

Een duurzaam ontwerp profiteert maximaal van de energie die we gratis van de natuur krijgen.  Dat kan bijvoorbeeld door weinig gebruikte ruimtes of kamers op de 'koude' noordkant te richten en de eigenlijke leefruimtes op de zuidkant. Hier kan je via grote ramen veel zonlicht en warmte naar binnen halen. Denk er wel aan dat die ramen in de zomer een serre-effect kunnen teweegbrengen, waardoor een goede zonwering of zelfs een koeling vereist is. Wist je trouwens dat elektrisch koelen meer energie verbruikt dan verwarmen? 

Die extra kosten voor koeling of zonwering kun je nochtans gemakkelijk vermijden met behulp van een dakoversteek. In de zomer wanneer de zon hoog staat, houdt de oversteek de zonnestralen tegen, maar in de winter als de zon laag staat, krijgt ze vrij spel om gratis warmte en licht te leveren in de woning. Hetzelfde geldt voor een loofboom. In de herfst en winter is de boom kaal en houdt hij bijna geen zonlicht tegen. In de lente en zomer daarentegen staat hij in volle bloei en zorgt hij voor schaduw en koelte.

Niet te groot, niet te klein

Een duurzame woning is in de eerste plaats een woning die aangepast is aan jouw leef- en gezinssituatie.  Een te grote woning zadelt je met nodeloze kosten op en verspilt alleen maar energie en materialen. Anderzijds mag de woning natuurlijk ook niet te klein zijn. Want dat komt de leefbaarheid niet ten goede en na enkele jaren dringt uitbreiding zich misschien al op. Dus: doe het beter in één keer goed. 

Vermits ruimte en bouwgrond schaars en duur zijn, gaan we er zuinig mee omspringen. Dat heeft niet alleen met het aantal vierkante meters te maken, maar meer met een efficiënte benutting van de ruimte. Hier wordt ook de term 'compact' voor gebruikt. Compact bouwen betekent dus niet meteen 'klein' bouwen. Een compact gebouw heeft een eenvoudige vorm, weinig uitsteeksels of instulpingen. Zo krijg je weinig buitenwanden en toch veel nuttige binnenruimte. 

Een compact gebouw kost beduidend minder in materialen en werkuren  dan een gebouw met dezelfde oppervlakte, maar met veel hoekjes en kantjes. Zo beperk je ook de geveloppervlakken waarlangs je energie verliest. De meerkost voor een dikker isolatiepakket is dan ook lager. Zo kan het toepassen van duurzame principes zelfs kostenbesparend werken. Per slot van rekening moet elke gebouwde vierkante meter ook betaald worden.

Vooruitziend bouwen

Een duurzaam ontwerp voorziet dat de ruimte op lange termijn aangepast kan worden aan nieuwe wensen van de bewoner.  Want aanpasbaar wonen is levenslang wonen. Op je oude dag word je ook wat minder mobiel. Als je woning dan zonder problemen of grote kosten kan voorzien worden van een lift, hellend vlak en aangepast sanitair, kun je zelfstandig in je woning blijven wonen.  

Duurzaam bouwen impliceert dus dat je aanpasbaar bouwt. Om onnodige veranderingen in de toekomst te vermijden, moet je nu al de nodige voorzieningen treffen om de woning gemakkelijk aan te passen aan nieuwe behoeften.